Hilmi Ziya Ülken – Felsefeye Giriş 2 Pdf İndir

0 93

Hilmi Ziya Ülken – Felsefeye Giriş 2 Pdf İndir

1. Tabiat İlmi Görüşünden İnsan İlimlerine Geçiş

Platon’un rasyonel ve ideal varlığa ait
derin görüşünü gerçeğe ait incelemelerle
birleştiren Aristoteles ilk defa ilim felsefesinin
temellerini kurmuştu. O zamandan beri (yirmi
dört asır) insanlık bu büyük yolun üzerinde
düzeltmeler yaparak ilerliyor. Aristoteles
mantığının yetmezliği, eksikleri görüldü. Fakat
düşüncenin temel kategorileri değerini muhafaza
etti. Şu kadar var ki, büyük filozofun çizdiği
plan, esasında tabiat ilimlerine göre hazırlanmıştı. “Varlık kategorileri”nin
matematikten hayat ilimlerine kadar birçok
sahalarda geçerliği kabul ediliyordu. Fakat aynı
kategorileri, hayat hadiselerini üzerinde insanla
ilgili bütün hadise çeşitlerine tatbik etmeye
kalkınca mesele değişti.

Tabiat ilmi genellikler arıyordu. Münferit
şeylerden başlayarak benzer vasıfları buluyor,
sınıflamalar yapıyor, tümevarım yolu ile olaylar
arasında sebeplik ilişkileri, sabit münasebetler
kuruyor, böylece kanunlara yükseliyordu.
Matematik ilimler formel mantık kurallarına göre hadiselerle ilgisiz tümel nicelik münasebetlerini
meydana çıkarıyor ve tümelden tümele,
tümelden özele doğru sonuç çıkarma
(déduction) yolu ile hareket ediyordu. Gerek
hadiselerden genele yükselen tümevarımcı
ilimlerde, gerek tümelden netice çıkarmaktan
ibaret olan sonuç çıkarma ilimlerinde daima
genellikler, prensipler, kanunlar, sabit
münasebetler bilginin esasını teşkil ediyordu.
Acaba bu esaslara sadık kalarak insana ait
ilimleri kurmak mümkün müdür?

Gerek tümevarım, gerek sonuç çıkarma
yolu ile bilginin başarılı gelişmesini temin eden
bazı filozoflar bu soruya müspet cevap
vermişlerdi. Vakıa bu yolu açan ilk filozoflar
için böyle bir soru bahis konusu değildi. Çünkü
onlarda (mesela Aristoteles’e dayanan İbn Sina,
İbn Rüşd veya onlardan mülhem Saint
Thomas’ta) bütün ilimler zaten felsefenin
dallarıdır. Kendilerine mahsus kuralları yoktur.
Ancak Descartes’tan ve Bacon’dan itibaren
sonuç çıkarmaya ve tümevarıma ait ilimlerin
metotları üzerinde düşünüldü. Fakat Descartes
ve ondan sonra gelenler (cartésiens) için de maddeye ait ilimler dışında böyle bir soruya yer
yoktu. Çünkü düşünce (cogito) yeni bir
metafiziğin hareket noktası idi. İncelenen
metotlar yalnız cansız ve canlı tabiata aitti.

Hilmi Ziya Ülken – Felsefeye Giriş 2 Pdf İndir

İlk defa materyalistler Descartes’ın madde
âlemi için temel olarak koyduğu uzam ve
hareket’ten başlayarak bütün hayat ve şuur
hadiselerini açıklamanın mümkün olacağını
iddia ettiler. Ancak, varlığın türlü derecelerini en
basit ilk görünüşüne ircadan (indirgemeden)
ibaret olan bu iptidai felsefe düşüncesi, tabiat
ilimleri yanında insana ait ilimlerin temellendirilmesinden çok uzak bulunuyordu.

Nitekim biyolojik ilimler ilerledikçe
materyalistlerin iptidai indirgemeciliğinin
yanlışları görüldüğü gibi, insana ait yeni ilimler
uyandıkça onlardan her biri de ayrı ayrı bir
indirgemeciliğin hatalarını meydana çıkardılar.
Demek oluyor ki, insanla ilgili olan ilimler kendi
başlarına bu mekanist felsefeden hiçbir şey almaksızın, postulatlarını kurarak, sahalarını
sınırlayarak geliştiler. Bununla beraber onların
ortak bir zemin üzerinde metotları arasında tam
bir muhasebe yapılması, kontrolü sağlam temele dayanan ilimlerle karşılaştırılması her şeyden
önce felsefi bir tenkitten geçirilmelerini
gerektiriyordu. Nitekim bu, ya bu ilimlerden
birkaçı ile ilgili filozofların işi olmuştur; yahut da
bu ilim mensuplarının felsefi düşünce ile
karşılaştırma yapmalarını gerektirmiştir.

Descartes’ın ilimlerde birlik idealini
gerçekleştirme yolunda atılan ilk mühim adım
Auguste Comte’a aittir. Comte o zamânâ kadar
görülmüş olan bütün ilimleri gözden geçirerek
en kati ve kesin olanlarından, en eskilerinden,
bütün bilgimiz için temel hizmetini görebilecek
olanlardan başlayarak derece derece daha az
kâfilere, teşekkül edebilmeleri için ötekilerin
varlığına muhtaç olanlara geçti ve böylece insanla ilgili bütün bilgi dallarını içine almak
üzere genel bir ilimler sınıflaması yaptı. Auguste
Comte’un pozitivizm adını verdiği kendi felsefi
görüşüne dayanarak yaptığı bu sınıflama
Aristoteles’den beri klasik olmuş eski
sınıflamaları ilim zihniyetine uygun olmadıkları
iddiasıyla reddediyordu.

Pozitivizmin temel
postulatı şu idi: Mademki biz yalnız fenomenleri
biliyoruz ve fenomenleri zamandaşlık, art arda geliş münasebetleriyle sıralıyoruz. Öyle ise
onların gerisinde herhangi bir asıl varlık veya
mahiyet araştırmasından vazgeçmeliyiz. Böylece
bilgimizin izafi olduğu hakkındaki Kant’ın
görüşü bir adım ilerde şu hükme varıyordu:
Bilgimiz, eşyayı şuurumuzun a priori şekillerine
göre kavradığımız için, yani bize göre (izafi)
değildir; fakat biz yalnızca olayları gördüğümüz ve onların gerisinde başka hiçbir mahiyet, öz
kavramadığımız için eşyaya göredir (izafi).

Hilmi Ziya Ülken – Felsefeye Giriş 2 Pdf İndir

Bundan dolayı Comte’un izafiyetçiliğine
relativisme objectif denebilir. Kendi tabiri ile
biz yalnız müspet olarak tecrübe verilerini,
fenomenleri bildiğimiz için herhangi suretle bir
metafizik mümkün değildir. Çünkü fenomenleri
bize veren bir öz varlık (asıl şey) mevcut olsa
bile o sonsuz, sınırsız, belirsiz olduğu için
bilinemeyecektir.

Onun bilinemeyişi zihnimin
onu idrakten aciz olmasından değil, aslında
onun menfi ve bilinemez halde bulunmasındandır. Auguste Comte’a göre biricik
doğru bilgi ilmin verdiği pozitif ve sınırlı
bilgidir. Felsefenin vazifesi bu bilginin
derecelerini, birbirleriyle münasebetlerini göstermek ve zihnin metafizik düşünceden
müspet düşünceye nasıl geçtiğini araştırmaktır.
Comte bunu insanlığın, l) teolojik düşünce, 2)
metafizik düşünce, 3) müspet düşünce dediği üç
safhadan geçtiğini gösteren ve “Üç Hal Kanunu”
dediği bir formülle ifade ediyor. Onca bütün
insan zihni bu safhalardan geçmiştir ve
geçecektir. Hedefi en mükemmel olan pozitif
düşünceye ulaşmaktır.

Comte’un ilimler sınıflaması bu felsefi
düşüncesinden mülhemdir. Ona göre ilimleri
(Descartes’ın idealinde olduğu gibi) teke
indirgemeye imkân yoktur. Çünkü hadiseler
birbirlerinden farklı dereceler göstermektedir. Bu
dereceleri filozof üç yoldan inceliyor:

 

Sitemiz hiç bir şekilde maddi bir beklenti içinde olmayıp tüm paylaşılan bilgiler ücretsizdir. Destek Olmak isterseniz reklamlara tıklayabilirsiniz…

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı FACEBOOK-PAYLASIM-GRUBU.png

 

Aşağıdaki bağlantıdan pdf kitabı indirebilirsiniz

 

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.